ΟΙ ΚΡΕΜΑΣΤΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΤΗΣ ΒΑΒΥΛΩΝΑΣ

ΑΓΓΕΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ:
ΟΙ ΚΡΕΜΑΣΤΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΤΗΣ ΒΑΒΥΛΩΝΑΣ
[Μελάνι 2007]

Να παραθέσει κανείς μία σειρά σχολιασμών που βασικά επικροτούν ένα νεαρό ποιητή, μέσα στα συνήθη πλαίσια της επιτακτικής ανάγκης να είμαστε αντικειμενικά αυστηροί όσο και ισορροπιστές, δείχνει κάπως αβανταδόρικο σε πρώτο επίπεδο. Ο Γιάννης Λειβαδάς όμως είναι ένας ποιητής που χρειάζεται να ανατρέξουμε επειγόντως στο έργο του. Ανιχνεύοντας το νεότερο ποιητικό τοπίο τον επισημαίνουμε διακριτικά, καθώς οφείλουμε, για λόγους που προσδιορίζουν όσο και καταδεικνύουν την υπόσταση μιας ζωτικής για τη σύγχρονη ελληνική ποίηση, καμπής, που αποκαλύφθηκε με την τελευταία του ποιητική συλλογή.
Πριν προχωρήσουμε όμως θα θέλαμε να καταθέσουμε την έκπληξη που νιώσαμε, σαν αντικρίσαμε προ τριετίας μία καλαίσθητη δίγλωσση πλακέτα του ποιητή (αντιπολεμική, για το Ιράκ), με τίτλο «Νοέμβριος στον Κόσμο/November In The World», στο διαβόητο βιβλιοπωλείο City Lights, στο Σαν Φρανσίσκο. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα συναντήσαμε και τη νέα συλλογή ποιημάτων του Γιάννη Λειβαδά, με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Οι Κρεμαστοί Στίχοι Της Βαβυλώνας», που είναι η τρίτη στη σειρά. Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Μελάνι» οι οποίες βεβαίως είναι άξιες συγχαρητηρίων που ανέλαβαν την εν λόγω πρωτοβουλία βγαίνοντας από τη γνωστή νοοτροπία των «ασφαλών» επιλογών.
Μπορούμε λοιπόν να σχολιάσουμε ορισμένα γνωρίσματα της πρόσφατης ποιητικής του παραγωγής, δίχως να παραλείψουμε να παραθέσουμε λίγες λέξεις και από το σημείωμα του ιδίου του ποιητή στο αυτί του βιβλίου, που αφορά εν γένει στην φύση της ποίησης, το οποίο εκτιμήσαμε ιδιαιτέρως: «Ποίηση πάνω απ’ όλα είναι αυτός που την γράφει. Από μόνη της η γραφή δεν είναι τίποτα. Γι’ αυτό και οι ποιητές είναι πολύ λίγοι. Η ικανότητα να είναι κάποιος ποιητής, αυτή είναι η πρωταρχική αξία, καθώς και τα εννέα δέκατα της δυσκολίας… Δεν εννοώ τίποτε άλλο παρά τη Μούσα δεμένη στον βράχο του Προμηθέα… Ποίηση είναι εκείνη που στοιχειώνει τον θάνατο, περιφρονεί την ελπίδα και ζει με το αιώνιο βάσανο. Ακόμη κι αν πρόκειται για το minimum της είδησης ενός νέου όντος, μ’ αυτό το ασύμφορο θα καταγίνεται υποχρεωμένο το μέλλον».
Σ’ αυτή τη νέα συλλογή, ο ποιητής συγκεκριμενοποιείται με ευστοχία, πειθώ και μέτρο, έχοντας γνώμονα την επιφόρτιση του καθολικού άλγους εντός του ποιητή, όχι την διαπραγμάτευσή του. Η ποιητική πράξη συντελείται μέσα σ’ ένα inferno που ο ποιητής δεν δέχεται αναισθητικό ή παυσίλυπο. Η αντικομφορμιστική ενέργεια και η οργανική παρόρμηση οδήγησαν σε μία φρενήρη στιχουργική έκρηξη. Στα δύο μέρη της συλλογής, Τρίπτυχο και Jazz, παρατηρούμε την ανεξάρτητη ανάπτυξη ελεύθερων μα ισορροπημένων ρυθμών, οι οποίοι απαρτίζουν το σύνολο ενός δημιουργικού αυτοσχεδιασμού γεμάτου οράματα, εμπειρίες, και ενστάσεις. Ο ποιητής διατείνεται πως όλες οι «διανοητικές πραγματικότητες» είναι έκπτωση: «εμείς / κατοικούμε / στον / εγκέφαλο, / η / ζωή / όχι». Συχνά έρχονται στην επιφάνεια στοιχεία ανατολικών φιλοσοφιών, και κάποιες δριμύτατες διακηρύξεις που προφανέστατα έχουν τις ρίζες τους στο ιδεολογικό πλατό του Όσβαλντ Σπένγκλερ. Άλλοτε, μία σημαδιακή, σαρδόνια ωμότητα καταγραφής του βίου του, λειτουργεί σαν τάπητας όπου πάνω εκεί διαπλέκονται οι στίχοι του. Ορισμένα ποιήματα είναι πραγματικοί χείμαρροι ποιητικής πρόζας και άλλα συμπήξεις τζαζ συνειρμών. Ωστόσο δεν φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα η στερεότυπη χρήση αυτών των τεχνικών, όσο η καταληκτική τους προέκταση (ανανέωση).
Όλα αυτά τα αξιοσημείωτα στοιχεία όμως δεν είναι παρά δευτερεύοντα. Το εξής είναι σπουδαιότερο όλων: Η χρήση όλων αυτών των στοιχείων, η οποία λειτουργεί πρωτοτύπως και άψογα. Είναι περίπτωση ποιητή που δεν αρκείται στις κορυφώσεις μεμονωμένων στίχων – αντιθέτως, καταδεικνύει την πίστη που τρέφει στη λειτουργία της πολυσύνθετης ολότητας, (στην πραγματικότητα φτάνει σε σημείο να ρισκάρει επικίνδυνα, με όλες αυτές τις λεκτικές και τονικές διακυμάνσεις).
Ο ποιητής κατάφερε να μετατρέψει τον άμεσο καθημερινό λόγο σε ένα ευθύβολο και ιδιαίτερα κριτικό εργαλείο μιας εκ βαθέων συνεννόησης με τους νεκρούς, ερμηνεύοντας όμως κάθε επίδραση και εξελίσσοντας κάθε δική του παρατυπία (το Καθαρό της Ποίησης) γλεντώντας την λες, καθώς απωθείται ο ίδιος από μέσα της, με πολύ χαρακτηριστικό και ανθρώπινο φέρσιμο.
Ο Λειβαδάς άφησε στην άκρη τους τύπους που βαραίνουν τις βιβλιοθήκες της ποίησης και έκανε ένα μεγάλο βήμα μπροστά. Μάς προκαλεί ανοιχτά, να βγούμε από τον κύκλο της συνωμοτικής συμφωνίας της γενικής παραδοχής του κόσμου σαν κάτι άλλο απ’ αυτό που είναι στ’ αλήθεια. Ταυτοχρόνως (όπως θα δείξουμε πιο κάτω), εμφανίζει την έλλειψη χαρακτηριστικών που εδώ και δεκαετίες καθόρισαν το σύστημα της ποιητικής γραφής στην Ελλάδα, ή καλύτερα δηλώνει την πλήρη τους εγκατάλειψη, μία συνειδητή χειραφέτηση.
Βεβαίως το πρόβλημα που μπορεί να παρουσιαστεί στην επικοινωνία με τον ποιητή, είναι ίσως η ευρύτερη κοινωνική σύμβαση. Διαβάζοντάς τον, αυτομάτως σου δημιουργείται μία αίσθηση μεγάλης αισθητικής απόστασης από τους σύγχρονους έλληνες ποιητές. Δεν αναπτύσσει ένα εισαγωγικό πεδίο πρόσφορης κοινότητας (μνημειακές γλαφυρότητες, στέφανους αυτοπροσδιορισμών, θρησκευτική παθολογία) - διαδεδομένο τέχνασμα ανάμεσα στους γνωστότερους ομότεχνούς του που μας ταλαιπωρούν με το ενθυμητικό και το νατιβισμό τους. Οι στίχοι του ανασκιρτούν ενάντια στην γενικευμένη νοσηρότητα της αφομοίωσης και της υπεκφυγής. Μείζον δε, είναι το γεγονός πως παρά το βεληνεκές της απομάκρυνσης του από τα τετριμμένα, ο ποιητής δεν υποχρεώθηκε σε απώλειες. Το νήμα των συνειρμών του ξετυλίγεται με μία πληθώρα εναλλαγών, που όλες τους διέπονται από έναν ισχυρό κανονισμό μέτρου και αλληλοεξαρτώμενων σημασιών - σαφέστατα ανάλογων των καταδύσεων και των απογειώσεων του, που θεσπίζουν ένα πλαίσιο νέων κατευθύνσεων και προτεραιοτήτων σαν απότοκα μιας αποφασιστικής και λυτρωτικής παρέκκλισης. Είναι ποιητής σιβυλλικής φύσης που φέρνει στον καταραμένο deraciné, μα όχι καθώς μας έμαθαν τα τελευταία χρόνια οι ποιητές, από άποψη, μα από χειροπιαστή εξόντωση.
Έχει κανείς την αίσθηση πως «Οι Κρεμαστοί Στίχοι Της Βαβυλώνας» είναι ένα κομβικό σημείο για την ελληνική, ή καλύτερα, την ευρωπαϊκή ποίηση.
Ευρισκόμενοι πλέον στον 21ο αιώνα και με τον ποιητικό λόγο να δείχνει σαστισμένος και να χάνει διαρκώς όλο και περισσότερο έδαφος, ο Γιάννης Λειβαδάς, μάς φανερώνει λες, τα πρώτα σημάδια ενός ανανεωμένου ποιητικού χώρου, εξατομικευμένου σε πρώτο επίπεδο, μα συγκροτημένου με τις πλέον χαρακτηριστικές και οδυνηρές ετερότητες• τις αλήθειες εκείνες, που η ανθρωπότητα κρατά κλειδωμένες στο τελευταίο συρτάρι. Είναι πιθανό αυτή η ποίηση να θεωρηθεί από κάποιους θορυβώδης συναγωγή. Θα χρειαστεί ορισμένο παραπανίσιο θάρρος για να αντέξει κανείς το μήνυμα αυτής της νεογέννητης συνάρτησης. Αν και βρίσκεται ακόμη στην αρχή, το προβάδισμα του ποιητή είναι γεγονός.
Ανήσυχοι μελετητές και εξασκημένοι σχολιαστές της ποίησης ας καταπιαστούν με το νεαρό δημιουργό που το φανέρωμα του φέρνει στο Αυγό του Κολόμβου. Στην ποίηση πάνω απ’ όλα προέχει η πίστη και το όραμα για το ξεπέρασμα της γραμμής του ορίζοντα.


Άγγελος Παναγιωτακόπουλος
agpan@aol.com