Εισαγωγή στις «Γραφές της Αιωνιότητας» του Jack Kerouac

Γιάννης Λειβαδάς:

Εισαγωγή στις «Γραφές της Αιωνιότητας» του Jack Kerouac

Απόπειρα 2006

Ο Τζακ Κέρουακ, ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς δημιουργούς των αμερικάνικων γραμμάτων. Ο «δημιουργικός του κανόνας» (αν μπορούμε, κάπως αδόκιμα να τον ονομάσουμε έτσι) επέδρασε σε βάθος, σε όλο σχεδόν το εύρος της παγκόσμιας λογοτεχνίας που γράφτηκε μετά το πέρας του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Αντίποδες του, ένας ιδιάζων αυτοματικός εξπρεσιονισμός και η θρησκευόμενη αντίδραση (πτυχή ενός οράματος που μοιράστηκε όλη η Γενιά των Μπιτ). Αυτός ο συνδυασμός αποτέλεσε ίσως το πιο ζωντανό κομμάτι της ποιητικής πρωτοπορίας, τουλάχιστον ως τα τέλη του περασμένου αιώνα. Από μια άλλη οπτική γωνία, ο Κέρουακ, ήταν επίσης αντιπροσωπευτικός δημιουργός της Τζαζ, ενώ δεν ήταν μουσικός. Στην αμερικάνικη -κυρίως- λογοτεχνία έκαναν κατά καιρούς την εμφάνιση τους αμέτρητα έργα που είχαν σαν θέμα την Τζαζ ή κάτι απολύτως σχετικό μ' αυτήν. Ερευνητές όπως ο Eric Hobsbaum λόγου χάριν, θεώρησαν πιότερο χαρακτηριστική την περίπτωση του The Daniel Jazz του Vachel Lindsay ή την «blues» γλώσσα του Langston Hughes. Μεταξύ πολλών άλλων, τα παραδείγματα αυτά ευσταθούν, αποτελώντας όμως παραδείγματα στο ελάχιστο.

Βεβαίως είναι προφανές πως στην αρχή της συγγραφικής του πορείας, οι επιδράσεις συγκεκριμένων δημιουργών, όπως ο Joyce, ο Wolfe, και ο Melville, λ.χ. κατηύθυναν τον προσωπικό του λόγο, τα χαρακτηριστικά στοιχεία της Τζαζ όμως, ήταν εκείνα που οριστικοποίησαν τον τρόπο γραφής του, στο σύνολο σχεδόν των πεζών, όσο και των ποιητικών του έργων. Η αρμονία, η μουσική δομή, και η ανάπτυξη των μουσικών φράσεων μετουσιώθηκαν σε ένα καθαρά γλωσσικό ιδίωμα, μια συγγραφική ιδιορρυθμία που δεν είχε ποτέ ως τότε εμφανιστεί στον χώρο της λογοτεχνίας. Οι οδηγίες και οι συμβουλές που καταχώρησε ο ίδιος σχετικά με τις ιδέες που κουβαλούσε στο κεφάλι του για τη γραφή, (και που έχουν δημοσιευτεί κάμποσες φορές στα ελληνικά) αποδεικνύουν εξάλλου για τι πράγμα μιλάμε. Όλα τα θεμελιώδη στοιχεία που ορίζουν τόσο την παράδοση, όσο και τον πειραματισμό της Τζαζ, φανερώθηκαν απλόχερα μέσα στα πεζά και στα ποιητικά του κείμενα. Ταυτόσημη ή ανάλογη, ανά περίπτωση, με την ανάγνωση των γραπτών του, θα μπορούσαμε να δεχτούμε την ακρόαση λόγου χάριν του «Billie's Bounce» του Charlie Parker, του «Misterioso» του Thelonious Monk, ή του «Congeniality» του Ornette Coleman. Συνδυάζοντας λοιπόν αυτά τα στοιχεία έφτασε -μαζί με άλλους σπουδαίους καλλιτέχνες- στην πρώτη γραμμή της πρωτοπορίας της εποχής του, δημιουργώντας μια ιδιαίτερη γλώσσα, που πριν ακόμη την όποια αναγνώριση και την επίσημη κυκλοφορία των βιβλίων του, κατάφερε (κυριολεκτικά μέσω του δανεισμού χειρογράφων και μεταφοράς των σχολίων!) να επηρεάσει καθοριστικά τον τρόπο γραφής πολλών σημαντικών ποιητών και συγγραφέων.

Είναι σαφές πως η εποποιία της λεγόμενης αμερικάνικης μεταμοντέρνας γενιάς, καταγράφτηκε σαφέστερα στις νουβέλες του, μα η καλλιτεχνική της ουσία κατατέθηκε με περισσότερη βαθύτητα και ελευθερία στα ποιητικά του έργα.

Σχετικά με τη συγγραφή του πεζού «Ερημιά στην Απομόνωση», που βλέπουμε εδώ μεταφρασμένο -για πρώτη φορά στα ελληνικά-, καλό θα ήταν να αναφέρουμε και κάποια άλλα χρήσιμα πράγματα. Ζώντας μέσα στον ρυθμό μιας ξέφρενης μα επαναλαμβανόμενης ζωής, ο Κέρουακ ήταν μάλλον ο μόνος, από τον κύκλο των ανθρώπων που μοιράζονταν τις ίδιες εμπειρίες, που ένιωθε πως ζούσε μια «χαμένη και ανιαρή ζωή». Το 1954 ξεκίνησε να ασχολείται με τον Βουδισμό με την ελπίδα πως θα έβρισκε επιτέλους κάποιες απαντήσεις στα ερωτήματά του. Πέρα από την πρακτική του διαλογισμού και τη μελέτη των γραφών, οδηγήθηκε γρήγορα σ' έναν δημιουργικό (τουλάχιστον στην αρχή του) απομονωτισμό, που μια του εκδοχή ήταν και η ανάληψη της θέσης του πυροφύλακα το καλοκαίρι του 1956 στην κορυφή του Ντεζολέισιον. Σ' αυτό το πεζό κείμενο συναντάμε για πρώτη φορά, τον Τζακ Κέρουακ απολύτως μόνο. «Το πρόβλημα με το Ντεζολέισιον», έγραψε, «είναι πως δεν υπάρχουν χαρακτήρες, είμαι μόνος, απομονωμένος.» Αυτή η έλλειψη χαρακτήρων ήταν η κυριότερη ένδειξη του μεγέθους της απόστασης που είχε δημιουργηθεί ανάμεσα σ' αυτόν και τους ανθρώπους. Μπορούσε να τους παρατηρεί και να τους περιγράφει αριστοτεχνικά, μα δεν μπορούσε πλέον να συνδεθεί μαζί τους. Το κείμενο λοιπόν αυτό, γράφτηκε όταν ο ίδιος βρισκόταν στην κορύφωση αυτής της μεταιχμιακής κατάστασης. Μέσα στο κείμενο, όπως και στην πραγματικότητα, ο Κέρουακ δεν δείχνει να συνειδητοποιεί το πόσο είχε ταλαιπωρηθεί ψυχικά απ' αυτήν τη ζωή. Κυριαρχούσε όμως το σθένος να ακολουθεί πάντα τον δρόμο που τον οδηγούσε[;] στην μέγιστη προσωπική ευτυχία. Η «Ερημιά στην Απομόνωση» τελικώς, μας δείχνει έναν Κέρουακ που είναι στοχαστής και εμπειρικός μ' έναν τρόπο διαφοροποιημένο από εκείνον που είχε καλλιεργήσει ο ίδιος ως εμβληματική μορφή της Μπιτ Γενιάς. Διαβάζουμε λοιπόν το βιβλίο με το οποίο ο συγγραφέας αποτόλμησε το εγχείρημα μιας μεταστροφής, η οποία παρόλο που δεν ευδοκίμησε, μας έδωσε μια αμυδρή εικόνα του τι θα μπορούσαμε να περιμένουμε απ' αυτόν. Η συνέχεια όμως μας διέψευσε. Ο Κέρουακ επανήλθε οριστικά, στον γνωστό του τρόπο γραφής.

Για την δημιουργία αυτής της έκδοσης, έγινε η εξής επιλογή κειμένων: το πρώτο μέρος του βιβλίου Desolation Angels, που έχει τον τίτλο Desolation in Solitude, όπως προαναφέραμε. Στη συνέχεια, κείμενα που ανήκουν στη συλλογή αυτοματικών γραφών, στοχασμών και ποιημάτων Some of the Dharma, στο επίσης αυτοματικό έργο Old Angel Midnight, και στη συλλογή κειμένων δρόμου Trip Trap. Στο The Scripture of the Golden Eternity που αποτελεί μια αριθμημένη σειρά αφορισμών και πεζοποίησης θρησκευτικού και φιλοσοφικού χαρακτήρα, στο τομίδιο Safe In Heaven Dead που περιέχει αποσπάσματα από δυσεύρετες συνεντεύξεις του, στην συλλογή σκόρπιων πεζών κειμένων Good Blonde & Others,και στον τόμο Orpheus Emerged που κυκλοφόρησε το 2002 και περιέχει άγνωστα νεανικά πεζά του συγγραφέα. Τέλος, ποιήματα από τις συλλογές Book of Blues, Mexico City Blues, San Francisco Blues, Scattered Poems, Pomes All Sizes, και Heaven & Other Poems. Σχετικά με το δεύτερο μέρος του βιβλίου, θα ήθελα να αναφέρω πως η ακριβέστερη επιλογή των κειμένων, θα έπρεπε βάσει αξιολόγησης να συμπεριλαμβάνει περισσότερα κείμενα, πράγμα που στάθηκε αδύνατο όμως, διότι τόσο η μετάφραση, όσο και η όποια ριψοκίνδυνη απόδοση δεν θα μπορούσαν να σταθούν σ' ένα αντικειμενικά αποδεκτό επίπεδο ανάγνωσης. Αν πάλι, γινόταν μια παράθεση πολύ μικρών αποσπασμάτων ή στροφών των ποιημάτων θα τον αδικούσαμε κατάφορα.

Όποιος καλά διαβασμένος μελετητής του Κέρουακ και να μπει στη διαδικασία της γλωσσικής μεταγραφής, το αποτέλεσμα αποβαίνει σίγουρα εις βάρος του δημιουργού. Το σύνολο σχεδόν των ποιητικών γραφών του Κέρουακ βρίθει παραλλαγών της αργκό, φθαρμένης Τζαζ φρασεολογίας, ακατάληπτων λεκτικών συνθέσεων, θα 'λεγε κανείς ενός αστείρευτου γλωσσικού παροξυσμού - γεγονός που φανερώνει την προτίμηση του να τεμαχίζει και να εκτρέπει τον λόγο. Εδώ παρουσιάζονται, τα πλέον προσβάσιμα ποιητικά δείγματα, εκείνα για τα οποία μπορούσε να πάρει ο υπογράφων την ευθύνη της μετάφρασης. Εν τέλει, πραγματικά τυχερός μπορεί να σταθεί μόνο εκείνος που δοκιμάζεται πεισματικά με το πρωτότυπο.

Τέλος, θα ήθελα να κάνω μια πρόταση στους πιθανούς αναγνώστες: διαβάστε τα κείμενα σαν ένα ημερολόγιο που σας εμπιστεύθηκε μυστικά κάποιος, σαν ένα κομμένο χαρτί που έφερε ο άνεμος κάποιο πρωί στα πόδια σας, όχι σαν ένα βιβλίο του πασίγνωστου, πολυδιαβασμένου Κέρουακ, αυτή είναι η συμβουλή μου - έτσι κι αλλιώς οι «μποέμικες ωραιότητες» -που βρίσκονται πρώτες στην κλίμακα απόλαυσης της πλειονότητας των αναγνωστών- δεν πρόκειται να κινδυνεύσουν ό,τι κι αν γίνει…Τελειώνοντας [και ορμώμενος από τις αξίες που κινούνται παράλληλα, ή «υπόγεια» όπως λένε κάποιοι άλλοι, με την αδέξια και ασυγκίνητη πραγματικότητα του Φαινομενικού], εύχομαι να εκτιμηθούν από ακόμη περισσότερους αναγνώστες, κείμενα που κατά καιρούς έγραψαν φωτισμένοι δημιουργοί σαν τον Τζακ Κέρουακ.

Δεν υπάρχουν σχόλια: