Εισαγωγή στα «Ποιήματα» του W. C. Williams

Γιάννης Λειβαδάς:
Εισαγωγή στα «Ποιήματα» του W. C. Williams
Ηριδανός 2007

Πρώτος αμερικανός μετρ της αποδεσμευμένης παρατήρησης, ο Ουίλλιαμ Κάρλος Ουίλλιαμς γεννήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου του 1883 στο Ράδερφορντ του Νιου Τζέρσεϋ. Σε όλη του τη ζωή άσκησε το επάγγελμα του γιατρού και πέθανε το 1963 με το όνομά του συνώνυμο του αμερικανικού μοντερνισμού και της ποιητικής πρωτοπορίας των αρχών του 20ου αιώνα.
Λάτρης και μεταφραστής της κινεζικής και της ιαπωνικής ποίησης, επόπτης και αντιρρησίας του αμερικανικού βιομηχανικό τοπίου, του μιασμένου περιβάλλοντος, κατέγραψε με λιτότητα και επιμονή κάθε σηματοδότηση της φύσης. Τα ποιήματά του καταφανώς αναδύονται από την αλογάριαστη καθημερινή ομιλία, μα δίχως την απουσία της έμπνευσης και της σοφίας.
Ο Ουίλλιαμς ήταν ένας λάτρης του τυχαίου, των εκδοχών και των φυσικών υποδηλώσεων, που ακολουθώντας την Καθημερινή Απόδειξη την προέβαλλε σαν απόλυτη αυθεντία των πραγμάτων. Τα πράγματα είναι και γίνονται• μα εμείς με τα πράγματα τι είμαστε και τι γινόμαστε, αφού «πράγματα» δεν είμαστε;
Δεν δέχομαι πως ο Ουίλλιαμς ήταν «αντικειμενικός» ποιητής, ούτε «αντιποιητής», γιατί ο ποιητής τότε ποιος είναι; Κάποιος ανάμεσα στους νομπελίστες; Ο Ουίλλιαμς βίωνε την πίεση που ασκούν τα φαινόμενα, και αυτή η πίεση έγινε ανάλογη ποίηση στα δικά του χέρια. Ο Ουίλλιαμς έγραφε δίχως να παρεμβάλλει ιδεολογήματα – γιατί το φρόνημα του ποιητή είναι σαφώς η φυσικότητα, και όσο κι αν «η φυσικότητα χάνεται», ο ποιητής οφείλει να παραμένει σ’ αυτήν πιστός, ειδάλλως γίνεται ένας γραφιάς που έχει σαν οδηγό το επίπλαστο και τη φοβία.
Η ποίηση για τον Ουίλλιαμς δεν είναι όχημα, είναι μια μηχανή. Μια μηχανή που οδεύει προς τη φύση των πραγμάτων. Η ποίηση της καθαρής ανάγκης, όχι της υποχώρησης μπροστά στην σύγχυση – και προπάντων, όπως έλεγε ο ίδιος «up from the gutter». Ο Ουίλλιαμς ήταν από τους πρώτους που βρέθηκαν απέναντι στην ακαδημαϊκή επισκότιση και την «ιαματική» άμβλυνση των ακμών που οδήγησαν και οδηγούν το κύριο σώμα της ποιητικής παραγωγής στην ανυπαρξία.
Ο Ουίλλιαμς ενσωμάτωσε στην ποίησή του την ίδια την Αμερική, τους καθρεφτισμούς και τις ιδιοτροπίες της. Απέναντι στους ίδιους τους συμπολίτες του ο Ουίλλιαμς κράτησε μία στάση ευπρέπειας, αγάπης. Τους χρησιμοποίησε σαν ζωντανές αποδείξεις του καταπιεστικού περιβάλλοντος, σαν τα δραματικά τοτέμ που σκάλισε η ίδια η κοινωνία. Ευλύγιστος με τα καλά και τα άσχημα, με τον λυρισμό και την συνοπτικότητα, ο Ουίλλιαμς δημιούργησε την μεγάλη σχολή που για όνομά της είχε το δικό του όνομα.
Γι’ αυτόν, η δημιουργία ύφους και η άριστη απόδοσή του εμπεριέχουν το ακριβές νόημα της ποίησης, όχι οι μεμονωμένοι στίχοι που «συγκινούν» με την πρώτη ανάγνωση. Γιατί «καλοί ή εύστοχοι στίχοι» μπορούν να γραφούν κι από την πένα μη ποιητών. Η ποίηση όμως, πάνω απ’ όλα είναι ένα όργανο που πρέπει να πατηθούν όλα του τα πλήκτρα, να δοκιμαστούν οι αντοχές του, για να μιλήσει την εντέλεια. Έτσι κάθε λέξη επιδρά στην αλήθεια και οι μορφές είναι ακατάπαυστα νέες.
Η εμφάνιση του Ουίλλιαμς στα γράμματα, οφείλουμε να σημειώσουμε πως ήταν πιο ενεργητική απ’ όσο σήμερα πιστεύουμε: ακόμη καταξιωμένοι ποιητές όπως ο W. Stevens (ο οποίος τον προλόγισε μάλιστα με ιδιαίτερη αστοχία), δεν αντιλήφθηκαν το ποιόν της γραφής του. Οι λέξεις του Ουίλλιαμς, λειτουργούσαν σχεδόν όπως οι νότες πάνω στο πεντάγραμμο, κάλυψαν τα χαμηλά και τα υψηλά σημεία, όχι για να χαϊδέψουν τα αυτιά μας, αλλά για να θίξουν τη μετριότητα και την ασχήμια μας, να υπενθυμίσουν την ομορφιά και την αλήθεια που καταβάλλονται διαρκώς γύρω μας. Κι όσο για τις «έννοιες», αυτές μιλούν καλύτερα όταν μιλούν τις αλλαξιές των ονομάτων τους μονάχα. Μέσα απ’ αυτά τα ισχυρά φίλτρα ο Ουίλλιαμς πάτησε γερά μπροστά στο άνοιγμα του εικοστού αιώνα και αν κάποιος στάθηκε τελικά ικανός να τον ακολουθήσει πιστά και να αναβαθμίσει το ποιητικό του ύφος, αυτός δεν είναι άλλος από τον Robert Creeley.
Με αυτές τις θέσεις κι εκείνη την αμέριστη επικρότησή του προς τους νεότερους, πραγματικά σημαντικούς ποιητές, ο Ουίλλιαμς χρίστηκε «πατέρας» της επόμενης ποιητικής γενιάς. Στις μέρες μας η πεποίθηση του Ουίλλιαμς παραμένει μία εκ των ισχυρότερων μέσα στις τάξεις της σύγχρονης ποιητικής παραγωγής.
Οι επιλογές των ποιημάτων αυτής της συλλογής έγιναν από το στάνταρ δίτομο «The Collected Poems» (New Directions 1986), και την αυτόνομη κορυφαία σύνθεση «Paterson» (New Directions 1963).